Những sai lầm khi chọn trường đại học, cao đẳng
Chạy theo thương hiệu, nhìn điểm chuẩn để đánh giá chất lượng, bỏ qua cơ sở thực hành và tổng chi phí. Các sai lầm khi chọn trường và cách tránh.
Mục lục
Năm sai lầm hay gặp nhất khi chọn trường đại học, cao đẳng là: chạy theo thương hiệu trường mà quên chất lượng của đúng ngành mình học, coi điểm chuẩn là thước đo chất lượng, bỏ qua cơ sở thực hành, chỉ nhìn học phí năm nhất, và chọn theo bạn bè hoặc vì gần nhà. Trường nào dính từ hai lỗi trở lên trong danh sách của con thì nên dừng lại xem xét lại.
Sai lầm 1: chạy theo thương hiệu trường, quên ngành mình học
Lầm tưởng phổ biến nhất: trường đứng đầu thì ngành nào cũng đứng đầu. Thực tế mỗi trường có thế mạnh riêng. Một trường chuyên về kỹ thuật có thể đào tạo ngành kinh tế không bằng một trường chuyên kinh tế cùng hạng, và ngược lại, ngành công nghệ thông tin ở một trường kinh tế có thể không sâu bằng ở trường kỹ thuật.
Học một ngành phụ tại trường danh tiếng thường đi kèm hai thiệt thòi: chương trình ít chuyên sâu hơn và mạng lưới doanh nghiệp của ngành đó mỏng. Tấm bằng có tên trường đẹp, nhưng người tuyển dụng trong ngành biết rõ trường nào mạnh ở mảng nào.
Cách tránh: chốt ngành trước, rồi liệt kê những trường có truyền thống và uy tín ở đúng ngành đó. Xem trường có khoa hay viện chuyên sâu cho ngành không, có phòng thí nghiệm, đề tài, đối tác riêng của ngành không.
"Thương hiệu của trường chỉ giúp bạn ở vòng gửi xe, chính năng lực chuyên ngành mới giúp bạn đi xa."
ThS Trần Nguyên Quyết, khóa Hướng nghiệp thực chiến
Sai lầm 2: đánh giá trường bằng điểm chuẩn
Nhiều gia đình nghĩ điểm chuẩn cao nghĩa là trường dạy tốt, dễ xin việc. Điểm chuẩn thực ra phản ánh cung và cầu: ngành được truyền thông nhắc nhiều, nhiều hồ sơ nộp vào trong khi chỉ tiêu ít thì điểm lên. Nó nói về đầu vào, không nói về những gì xảy ra trong 4 năm.
Có những trường điểm chuẩn vừa phải nhưng cơ sở vật chất và mạng lưới doanh nghiệp rất tốt. Có ngành điểm chuẩn cao vì đang "nóng", vài năm sau hạ nhiệt và thị trường bão hòa. Điểm chuẩn chỉ nên dùng để ước lượng khả năng đỗ khi xếp nguyện vọng, như cách làm trong bài sắp xếp nguyện vọng 3 tầng. Để định giá một trường, hãy dùng khung chương trình đào tạo.
Sai lầm 3: bỏ qua cơ sở thực hành và môi trường sinh viên
Lỗi này đặc biệt đắt với khối kỹ thuật, y dược, nghệ thuật. Đọc chương trình trên giấy thì trường nào cũng giống nhau. Khác biệt nằm ở phòng thí nghiệm, xưởng thực hành, thư viện, số giờ sinh viên thật sự được đứng máy.
Không ai thành kỹ sư giỏi nếu 4 năm chỉ nhìn máy móc qua hình vẽ. Trường không đầu tư thiết bị thực hành sẽ để sinh viên tụt lại ngay khi ra trường, vì doanh nghiệp phải đào tạo lại từ đầu. Câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa cũng hay bị xem nhẹ, trong khi đó là chỗ sinh viên luyện làm việc nhóm và giao tiếp.
Cách tránh: đến tận trường, xin vào xem khu thực hành của đúng ngành. Hỏi sinh viên năm ba xem mỗi tuần họ được thực hành bao nhiêu buổi, máy móc có đủ cho mỗi người hay phải đứng xem.
Sai lầm 4: chỉ nhìn học phí năm nhất
Học phí năm nhất là con số dễ thấy nhất, nên cũng dễ đánh lừa nhất. Lộ trình tăng học phí qua các năm, tiền nhà, ăn uống, đi lại ở thành phố nơi trường đặt cơ sở mới là phần lớn của bài toán. Hệ quả của việc tính thiếu thường đến vào năm hai, năm ba: gia đình căng thẳng tài chính, con phải đi làm thêm quá sức hoặc bỏ dở.
Cách tránh: cùng cha mẹ tính tổng chi phí cả khóa cho từng trường trong danh sách, kể cả sinh hoạt phí. Cách tính chi tiết có ở bài học phí và chi phí 4 năm đại học.
Sai lầm 5: chọn vì bạn bè hoặc vì gần nhà
Chọn trường để "có bạn có bè" cho đỡ lạ, hay chọn trường gần nhà cho đỡ tốn dù trường không mạnh ngành mình học, là hai biến thể của cùng một tâm lý: ngại rời vùng an toàn. Bạn thân có thể hợp với ngành ấy, trường ấy. Chưa chắc người kia đã hợp.
Gần nhà không sai, nếu trường gần nhà thật sự đào tạo tốt ngành con chọn và chi phí là ràng buộc lớn của gia đình. Nó chỉ thành sai lầm khi sự tiện lợi được đặt lên trên chất lượng của ngành. Bạn bè đi cùng một đoạn, sự nghiệp là của riêng mỗi người.
Tám tiêu chí để so sánh ba trường đang phân vân
Khi danh sách còn ba trường, nên đặt chúng cạnh nhau theo cùng một bộ tiêu chí thay vì so theo cảm giác. Khóa Hướng nghiệp thực chiến dùng tám tiêu chí:
- Chất lượng đào tạo của đúng ngành định học (khung chương trình, giảng viên).
- Cơ sở vật chất: phòng thí nghiệm, xưởng, thư viện.
- Kết nối doanh nghiệp và cơ hội việc làm.
- Tổng chi phí 4 năm.
- Vị trí địa lý.
- Hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ.
- Điểm chuẩn và khả năng đỗ.
- Cảm nhận của chính người học sau khi tìm hiểu, đến thăm trường.
Mỗi tiêu chí quan trọng ở mức khác nhau với mỗi gia đình. Gia đình khó khăn sẽ đặt tổng chi phí lên trên hết; học sinh thích thực hành sẽ coi cơ sở vật chất và kết nối doanh nghiệp là quan trọng nhất. Dữ liệu để chấm lấy từ ba nguồn: khung chương trình trên website trường, tin về đối tác và lễ ký kết tuyển dụng của trường, và các hội nhóm review trường trong hai năm gần nhất. Bộ tiêu chí đầy đủ có giải thích ở bài cách chọn trường đại học phù hợp.
Không có ngôi trường hoàn hảo. Trường nào cũng có điểm yếu; điều cần biết là điểm yếu ấy có rơi đúng vào thứ người học cần nhất hay không.
Câu hỏi thường gặp
Trường top có phải ngành nào cũng tốt?
Điểm chuẩn cao có nghĩa là ra trường dễ xin việc?
Có nên chọn trường gần nhà để tiết kiệm?
Có cách nào so ba trường cho khách quan?
