Các phương thức xét tuyển đại học: điểm thi, học bạ, kỳ thi riêng

Năm 2026, thí sinh có thể vào đại học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kết quả kỳ thi riêng (đánh giá năng lực, đánh giá tư duy), tuyển thẳng, chứng chỉ quốc tế, xét tuyển kết hợp hoặc hồ sơ và phỏng vấn ở một số ngành. Một thí sinh dùng được nhiều phương thức cùng lúc, và mọi nguyện vọng đều phải đăng ký trên hệ thống chung của Bộ GD&ĐT. Người chuẩn bị tốt thường chọn 2–3 phương thức hợp với thế mạnh của mình từ lớp 10, 11.

Các quy định trong bài lấy theo quy chế và hướng dẫn tuyển sinh năm 2026. Quy định năm 2027 có thể điều chỉnh; khi Bộ công bố, thí sinh cần đối chiếu lại.

Một thí sinh có thể dùng nhiều phương thức cùng lúc

Thời "một kỳ thi quyết định tất cả" đã qua. Mỗi trường công bố trong đề án tuyển sinh những phương thức mình dùng, chỉ tiêu cho từng phương thức và cách quy đổi điểm. Thí sinh có thể vừa có học bạ tốt, vừa thi đánh giá năng lực, vừa có IELTS, và cả ba kết quả đều được tính.

Từ năm 2025, cách vận hành đã thay đổi đáng kể. Bộ GD&ĐT bỏ xét tuyển sớm: không trường nào được công bố trúng tuyển trước, mọi phương thức xét theo lịch chung. Thí sinh chỉ đăng ký nguyện vọng (trường, ngành) trên hệ thống chung, không phải chọn phương thức cho từng nguyện vọng như trước; hệ thống tự lấy kết quả cao nhất của thí sinh theo các phương thức trường đó dùng. Năm 2026, kết quả học bạ, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy phải được quy đổi tương đương với điểm thi tốt nghiệp theo phương pháp bách phân vị.

Quy chế năm 2026 (Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT) còn đặt thêm một điều kiện: thí sinh tốt nghiệp năm 2026 phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp theo tổ hợp xét tuyển (hoặc Toán, Ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 15/30. Nghĩa là dù xét bằng phương thức nào, kỳ thi tốt nghiệp vẫn phải được làm nghiêm túc.

Xét điểm thi tốt nghiệp THPT

Đây là phương thức quen thuộc và thường có chỉ tiêu lớn nhất. Điểm xét là tổng ba môn theo tổ hợp (A00, A01, D01…) cộng điểm ưu tiên khu vực, đối tượng và điểm cộng nếu có. Theo quy chế 2026, tổng điểm cộng tối đa là 3 điểm trên thang 30.

Ưu điểm là minh bạch, ai cũng có điểm. Nhược điểm là cạnh tranh rộng và điểm chuẩn biến động qua từng năm theo độ khó đề và phổ điểm. Người chọn phương thức này cần tập trung vào tổ hợp mạnh nhất và xem điểm chuẩn ba năm gần nhất của trường mục tiêu, nhưng nhớ rằng từ khi có quy đổi bách phân vị, điểm chuẩn các năm không còn so thẳng được với nhau.

Xét học bạ, chuẩn bị từ lớp 10

Quy chế 2026 quy định khi xét bằng học bạ, trường dùng điểm trung bình chung của cả 6 học kỳ THPT (lớp 10, 11, 12) của tối thiểu 3 môn, trong đó phải có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không dưới một phần ba. Học bạ được cập nhật lên hệ thống, thí sinh rà soát trước hạn (năm 2026 là ngày 6/6).

Điểm mấu chốt: hai phần ba số học kỳ dùng để xét đã khép lại trước khi học sinh vào lớp 12. Ai đợi đến năm cuối mới lo học bạ thì gần như không còn gì để sửa. Kết quả lớp 10 và lớp 11 là phần "tích lũy" quan trọng nhất của phương thức này.

Tuyển thẳng và ưu tiên xét tuyển

Tuyển thẳng theo quy định của Bộ dành cho các nhóm đối tượng đặc biệt, phổ biến nhất là học sinh đoạt giải trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế và cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, quốc tế. Từng trường cũng có thể đặt điều kiện ưu tiên xét tuyển riêng trong đề án, ví dụ cho học sinh trường chuyên hay có thành tích nổi bật.

Quy chế 2026 có thêm "điểm thưởng" từ 0 đến 3 điểm cho thí sinh đủ điều kiện tuyển thẳng nhưng không dùng quyền tuyển thẳng (ví dụ muốn vào ngành khác). Năm 2026, hạn nộp hồ sơ tuyển thẳng, ưu tiên xét tuyển về trường là 17 giờ ngày 20/6, và thí sinh tuyển thẳng vẫn phải đăng ký nguyện vọng trên hệ thống như mọi người.

Kỳ thi riêng: đánh giá năng lực, đánh giá tư duy

Ba kỳ thi lớn nhất là HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội, V-ACT của Đại học Quốc gia TP.HCM và TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội. Đề thi tích hợp, kiểm tra khả năng suy luận và vận dụng hơn là học thuộc. Kết quả được nhiều trường ngoài đơn vị tổ chức dùng để xét tuyển; riêng V-ACT, năm 2025 có hơn 110 trường đại học, cao đẳng sử dụng.

Lợi thế lớn nhất là thi nhiều đợt từ tháng 1 đến tháng 5, có kết quả trước kỳ thi tốt nghiệp và thi lại được nếu đợt đầu chưa tốt. Đây là một tấm vé độc lập với điểm thi tốt nghiệp. Cấu trúc đề, lịch thi và cách chọn kỳ thi có ở bài so sánh HSA, V-ACT, TSA.

Chứng chỉ IELTS, SAT và cách quy đổi của từng trường

Chứng chỉ quốc tế vẫn có giá trị, nhưng quy chế 2026 giới hạn rõ cách dùng chứng chỉ ngoại ngữ: chỉ để quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, hoặc để tính điểm khuyến khích (tối đa 1,5 điểm). Mỗi trường có bảng quy đổi riêng. Ví dụ theo tổng hợp của VietNamNet đầu năm 2026, IELTS 6.0 được quy đổi thành 9,5 điểm tiếng Anh ở Đại học Bách khoa Hà Nội nhưng 8,5 điểm ở Đại học Kinh tế Quốc dân.

SAT, ACT, A-Level được một số trường dùng như một phương thức riêng hoặc trong xét tuyển tài năng, thường kèm điều kiện học bạ. Chỉ tiêu cho nhóm này ở phần lớn trường khá nhỏ. Chi tiết mức điểm, thời điểm thi và các bẫy nằm ở bài IELTS, SAT xét tuyển đại học.

Xét tuyển kết hợp và hồ sơ năng lực

Nhiều trường dùng công thức gộp nhiều tiêu chí, ví dụ điểm thi tốt nghiệp hoặc điểm đánh giá năng lực kết hợp với học bạ và chứng chỉ ngoại ngữ. Cách này đánh giá thí sinh qua nhiều mặt và giảm rủi ro từ một kỳ thi đơn lẻ. Công thức cụ thể nằm trong đề án của từng trường và có thể đổi qua từng năm.

Một số ngành đặc thù như kiến trúc, mỹ thuật, báo chí, hoặc các chương trình quốc tế, xét thêm hồ sơ năng lực: bài luận cá nhân, portfolio sản phẩm, thư giới thiệu và phỏng vấn. Với các ngành năng khiếu, thí sinh còn phải thi môn năng khiếu do trường tổ chức. Người theo những ngành này nên bắt đầu làm portfolio từ lớp 11.

Chọn 2–3 phương thức hợp với mình

Không ai cần, và cũng không nên, ôm tất cả. Chọn theo thế mạnh thật của bản thân:

• Học đều và chăm từ lớp 10: ưu tiên xét học bạ.
• Tư duy logic tốt, đọc hiểu nhanh: thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy.
• Giỏi ngoại ngữ: lấy chứng chỉ để quy đổi điểm tiếng Anh, chọn tổ hợp có môn tiếng Anh.
• Chịu được áp lực phòng thi, mạnh một tổ hợp: dồn sức cho điểm thi tốt nghiệp.

Sau khi chọn, ghi lại mốc thời gian của từng phương thức: hạn đăng ký kỳ thi riêng (từ tháng 12 năm trước với TSA), hạn nộp chứng chỉ và hồ sơ ưu tiên (tháng 6), thời gian đăng ký nguyện vọng (tháng 7). Bỏ lỡ một hạn đăng ký là mất trọn một phương thức. Bước cuối cùng là đăng ký nguyện vọng trên hệ thống của Bộ và sắp xếp nguyện vọng theo 3 tầng.

Học sinh muốn lập chiến lược xét tuyển cho riêng mình, dựa trên học lực và ngành mục tiêu, có thể đặt lịch tư vấn 1-1. Lộ trình đầy đủ từ hiểu mình đến đặt nguyện vọng có trong khóa Hướng nghiệp thực chiến.

Phương thức xét tuyển không thay được năng lực, nhưng chọn đúng phương thức thì năng lực ấy được tính đủ.