HSA, V-ACT, TSA: kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy khác nhau thế nào

HSA (Đại học Quốc gia Hà Nội), V-ACT (Đại học Quốc gia TP.HCM) và TSA (Đại học Bách khoa Hà Nội) đều là kỳ thi riêng đo khả năng tư duy và vận dụng, nhưng khác nhau về trọng tâm: HSA rộng kiến thức, có phần Văn học – Ngôn ngữ dài; V-ACT nặng ngôn ngữ (cả tiếng Việt và tiếng Anh), thi trên giấy; TSA thiên về tư duy toán và khoa học, phân hóa mạnh. Nên thi kỳ nào phụ thuộc trường và ngành mục tiêu chấp nhận kết quả nào, rồi mới đến thế mạnh của người thi.

Vì sao nên có thêm một kỳ thi riêng

Ai chỉ dựa vào kỳ thi tốt nghiệp THPT là đặt cả kết quả vào hai ngày thi. Kỳ thi riêng cho thêm một tấm vé độc lập. Ba lợi thế rõ nhất:

• Thi nhiều đợt từ tháng 1 đến tháng 5, có điểm trước kỳ thi tốt nghiệp, đợt đầu chưa tốt thì thi lại đợt sau.
• Đề tập trung vào suy luận, giải quyết vấn đề, hợp với người hiểu bản chất hơn người học thuộc.
• Kết quả được nhiều trường ngoài đơn vị tổ chức dùng để xét tuyển; riêng V-ACT, năm 2025 có hơn 110 trường đại học, cao đẳng sử dụng.

Từ năm 2026, kết quả kỳ thi riêng khi dùng xét tuyển phải được quy đổi tương đương với điểm thi tốt nghiệp theo phương pháp bách phân vị, và thí sinh vẫn cần đạt ngưỡng tối thiểu ở kỳ thi tốt nghiệp. Kỳ thi riêng là cơ hội thêm, không thay được việc học các môn ở trường.

HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội

Bài thi HSA làm trên máy tính, tổng 195 phút, 150 câu, chia ba phần. Hai phần bắt buộc là Toán học và xử lý số liệu (50 câu, 75 phút) và Văn học – Ngôn ngữ (50 câu, 60 phút). Phần thứ ba thí sinh chọn một trong hai: Khoa học (chọn 3 trong 5 môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý) hoặc Tiếng Anh, 50 câu trong 60 phút.

Năm 2026, HSA tổ chức 6 đợt từ tháng 3 đến cuối tháng 5, mỗi thí sinh được thi tối đa 2 lượt, hai lượt cách nhau ít nhất 28 ngày, lệ phí 600.000 đồng mỗi lượt. Đăng ký mở từ cuối tháng 12 năm trước. Đặc điểm cần chuẩn bị: kiến thức phủ rộng cả ba năm THPT, phần Văn học – Ngôn ngữ đòi hỏi đọc nhanh văn bản dài.

V-ACT của Đại học Quốc gia TP.HCM

Năm 2026, bài thi V-ACT gồm 120 câu trắc nghiệm trong 150 phút, thi trên giấy. Phần Sử dụng ngôn ngữ có 60 câu (30 câu tiếng Việt, 30 câu tiếng Anh), Toán học 30 câu, Tư duy khoa học 30 câu. Thang điểm tối đa 1.200.

Lịch năm 2026 để tham khảo: đợt 1 đăng ký từ 24/1 đến 23/2, thi ngày 5/4 tại 15 tỉnh, thành; đợt 2 đăng ký từ 18/4 đến 25/4, thi ngày 24/5 tại 9 tỉnh, thành. Thí sinh được dự một hoặc cả hai đợt. Vì phần ngôn ngữ chiếm một nửa đề, người yếu tiếng Anh sẽ thiệt rõ ở kỳ thi này.

TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội

TSA làm trên máy tính, 100 câu trong 150 phút, gồm Tư duy Toán học (40 câu, 60 phút), Tư duy Đọc hiểu (20 câu, 30 phút) và Tư duy Khoa học/Giải quyết vấn đề (40 câu, 60 phút), thang điểm 100. Câu hỏi có nhiều dạng: nhiều lựa chọn, đúng/sai, trả lời ngắn, kéo thả; câu nhiều ý chỉ được tính điểm khi chọn đủ phương án. Kết quả có giá trị trong 2 năm.

Năm 2026, TSA thi 3 đợt: 24–25/1, 14–15/3 và 16–17/5, đăng ký trước mỗi đợt khoảng một tháng, đợt đầu từ tháng 12 năm trước. TSA không hỏi công thức là gì mà hỏi dùng kiến thức ấy giải một tình huống thế nào, nên hợp với người mạnh tư duy kỹ thuật.

So sánh nhanh ba kỳ thi

Chọn kỳ thi theo trường và ngành mục tiêu

Thứ tự đúng: chốt ngành, liệt kê các trường đào tạo ngành đó, mở đề án tuyển sinh để xem trường nhận kết quả kỳ thi nào, rồi mới chọn kỳ thi. Thi một kỳ mà trường mục tiêu không dùng là phí công ôn và phí lệ phí.

Khi trường nhận nhiều kỳ thi, mới xét đến thế mạnh. Mạnh toán, lý và tư duy kỹ thuật, nhắm khối kỹ thuật ở phía Bắc thì TSA thường là lựa chọn tự nhiên. Học đều, đọc nhanh, kiến thức xã hội tốt thì HSA hợp hơn. Giỏi tiếng Anh, nhắm các trường phía Nam thì V-ACT có lợi. Một số học sinh thi hai kỳ để tăng cơ hội, nhưng cần tính sức: mỗi kỳ có cấu trúc riêng, ôn song song dễ dàn mỏng.

Lộ trình hợp lý: cuối lớp 11 làm thử đề minh họa chính thức của kỳ thi định chọn để biết mình đang ở đâu; học kỳ 1 lớp 12 lấp phần yếu; đăng ký đợt sớm để còn cơ hội thi lại. Bài các phương thức xét tuyển đại học giúp đặt kỳ thi riêng cạnh học bạ và điểm thi tốt nghiệp để chọn tổ hợp phương thức cho mình.

Phân bổ thời gian trong phòng thi

Ở các kỳ thi tư duy, tốc độ quan trọng ngang độ chính xác. Khóa học đưa ra một nguyên tắc dễ nhớ: câu dễ và trung bình xử lý trong 45–60 giây, câu khó tối đa 2–3 phút; quá thời gian thì bỏ qua để giữ thời gian cho ba câu dễ khác. Luôn để dành 5–10 phút cuối soát lại câu chưa chắc.

Với phần đọc hiểu dài, đọc lướt câu hỏi trước rồi mới đọc văn bản để biết cần tìm gì. Với HSA và TSA thi trên máy, nên luyện đề trên máy tính để quen giao diện và áp lực đồng hồ; với V-ACT thi trên giấy, luyện trên giấy với đồng hồ bấm giờ. Ba thói quen chung của người làm tốt các kỳ thi này: học hiểu bản chất thay vì học tủ, ôn đều các phần thay vì học lệch, và làm đề trong điều kiện giống thật.

Ôn kỳ thi riêng cần đề sát cấu trúc mới. Website có khu luyện thi với các khóa HSA, V-ACT và TSA để học sinh đăng ký nhận thông báo khi mở lớp. Sau khi có điểm, bước tiếp theo là đăng ký nguyện vọng trên hệ thống của Bộ, vì kết quả kỳ thi riêng chỉ được dùng khi thí sinh đặt nguyện vọng trên hệ thống ấy.

Cấu trúc đề có thể đổi theo năm. Trước khi ôn, luôn mở thông báo chính thức của đơn vị tổ chức năm đó và làm đề minh họa mới nhất.