Có nên học cao đẳng? Ưu, nhược điểm và cơ hội liên thông

Nên học cao đẳng nếu mục tiêu là ra nghề sớm, thích học bằng tay hơn học lý thuyết, và chọn ngành mà doanh nghiệp trả lương theo tay nghề như điện công nghiệp, cơ khí, ô tô, điều dưỡng, đầu bếp. Cao đẳng học 2–3 năm, thực hành nhiều, chi phí thấp hơn đại học, và vẫn có đường liên thông lên đại học sau khi đi làm. Không nên chọn cao đẳng chỉ vì trượt đại học, hay khi nghề mình muốn bắt buộc phải có bằng đại học.

Cao đẳng là lựa chọn chủ động của người muốn ra nghề sớm

Định kiến cũ coi cao đẳng là "vé vớt", là chỗ dành cho người thi trượt. Định kiến này khiến nhiều gia đình bỏ qua một con đường hợp lý cho con. Thị trường lao động trả lương cho năng lực làm việc nhiều hơn cho tấm bằng, nhất là ở các nghề kỹ thuật và dịch vụ. Với những nghề ấy, hai năm rưỡi đứng xưởng có khi đáng giá hơn bốn năm học lý thuyết.

"Cao đẳng không thấp hơn, mà là khác con đường."

ThS Trần Nguyên Quyết, khóa Hướng nghiệp thực chiến

Khác con đường nghĩa là khác mục tiêu. Đại học nghiêng về nền tảng lý thuyết, nghiên cứu, tư duy quản lý. Cao đẳng nghiêng về tay nghề, làm được việc ngay. Học sinh nên hỏi mình muốn trở thành người làm ra sản phẩm, dịch vụ bằng kỹ năng, hay người nghiên cứu, thiết kế, quản lý. Câu trả lời quyết định bậc học, không phải điểm thi.

Học 2–3 năm, thực hành nhiều, chi phí thấp hơn đại học

Ưu điểm đầu tiên là thời gian. Học sinh vào cao đẳng năm 18 tuổi có thể tốt nghiệp ở tuổi 20, 21. Cùng thời điểm đó, bạn học đại học vẫn đang ngồi học chuyên ngành. Một, hai năm đi làm sớm là một, hai năm có thu nhập và kinh nghiệm.

Ưu điểm thứ hai là cách học. Phần lớn thời lượng ở các trường cao đẳng tốt dành cho thực hành: thao tác trên máy, làm trong bếp, phòng thí nghiệm, phòng bệnh mô phỏng. Sinh viên được làm quen môi trường nghề từ học kỳ đầu. Tỷ lệ thực hành cụ thể khác nhau theo trường và theo ngành, nên cần hỏi thẳng nhà trường.

Ưu điểm thứ ba là chi phí. Học ít năm hơn nghĩa là ít năm học phí và sinh hoạt phí hơn, lại đi làm sớm hơn. Với gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế, đây là bài toán tài chính rất đáng tính.

Nhược điểm cũng cần nói rõ. Bằng cao đẳng thấp hơn bằng đại học về bậc trình độ; một số vị trí quản lý, một số cơ quan tuyển dụng đặt yêu cầu bằng đại học. Muốn lên đại học phải học liên thông. Và chất lượng giữa các trường cao đẳng chênh lệch rất lớn, nên chọn trường quan trọng không kém chọn ngành.

Những ngành cao đẳng doanh nghiệp đang cần

Khóa học điểm ra bốn khối ngành mà bằng cao đẳng được doanh nghiệp đánh giá cao vì cần người làm được việc ngay. Khối kỹ thuật gồm điện công nghiệp, công nghệ ô tô, cơ khí chính xác, tự động hóa. Khối dịch vụ và đời sống gồm chăm sóc sắc đẹp, đầu bếp, quản trị khách sạn. Khối công nghệ gồm lập trình ứng dụng, thiết kế đồ họa, quản trị mạng. Khối sức khỏe gồm điều dưỡng, dược hệ thực hành.

Điểm chung của các ngành này: nhà tuyển dụng nhìn vào việc ứng viên làm được gì, ít khi hỏi bằng gì. Một thợ điện công nghiệp giỏi, một đầu bếp vững tay, một điều dưỡng chuẩn thao tác đều dễ tìm việc hơn nhiều cử nhân bằng cấp chung chung. Ngược lại, những nghề nặng nghiên cứu, thiết kế, phân tích thì học đại học vẫn hợp hơn.

Liên thông lên đại học sau khi đi làm

Học cao đẳng không chặn đường lên đại học. Người tốt nghiệp cao đẳng có thể đi làm, có thu nhập, rồi học liên thông lên đại học. Phần kiến thức đã học được trường đại học xét công nhận, nên thời gian học liên thông ngắn hơn học từ đầu; khóa học lấy ví dụ khoảng một năm rưỡi đến hai năm. Con số cụ thể tùy ngành và tùy trường, cần xem thông báo tuyển sinh liên thông của trường định học.

Lộ trình này có hai cái lợi. Người học tự trả học phí liên thông bằng tiền mình làm ra, giảm gánh nặng cho gia đình. Và khi quay lại giảng đường, họ học với hiểu biết thực tế của người đã đi làm, nên biết rõ mình cần học thêm gì.

Chọn trường cao đẳng: đến tận nơi xem xưởng thực hành

Với cao đẳng, xưởng thực hành nói về chất lượng đào tạo rõ hơn mọi tờ quảng cáo. Học sinh và phụ huynh nên dành một buổi đến trường, xin vào xem xưởng, phòng thực hành của đúng ngành định học. Máy móc có đang chạy, có học viên đang làm hay phủ bụi? Thiết bị có gần với thứ doanh nghiệp đang dùng không? Sinh viên năm cuối đi thực tập ở đâu, có doanh nghiệp nào nhận người thường xuyên?

Ba nhóm trường thường được cân nhắc là trường cao đẳng trực thuộc các đại học lớn, trường cao đẳng được nhà nước đầu tư trọng điểm, và trường có liên kết doanh nghiệp rõ ràng, có hợp đồng cung ứng nhân lực. Danh tiếng chung của trường chỉ là điểm tham khảo. Thứ cần xem là ngành mình học ở trường đó mạnh tới đâu.

Ai không nên học cao đẳng

Cao đẳng không hợp với người muốn đi đường nghiên cứu, học thuật lâu dài, hay theo những nghề mà con đường hành nghề bắt buộc qua đại học, như bác sĩ. Cũng không nên chọn cao đẳng nếu chưa biết mình muốn học nghề gì: học nghề mà không thích nghề thì hai năm cũng dài như bốn năm. Và đừng chọn cao đẳng chỉ để "học tạm" chờ thi lại, vì cách nghĩ đó làm phí đúng ưu điểm lớn nhất của bậc học này là thời gian.

Cao đẳng là một trong sáu ngã rẽ sau lớp 12; các ngã rẽ còn lại được so sánh trong bài học xong lớp 12 nên học gì. Gia đình đang cân nhắc giữa đại học và cao đẳng nên tính cả bài toán học phí và chi phí 4 năm đại học, và đọc thêm cách chọn trường đại học phù hợp trước khi quyết. Nếu cần người cùng xem học lực, sở thích và điều kiện của con để chọn bậc học, có thể đặt lịch tư vấn 1-1.