Cách chọn tổ hợp môn lớp 10 để không hụt tổ hợp xét tuyển đại học

Ở lớp 10, học sinh chọn 4 môn học lựa chọn và học các môn này suốt ba năm THPT. Bốn môn ấy quyết định học sinh được thi tốt nghiệp môn nào và xét tuyển đại học bằng tổ hợp nào, nên cần chọn theo nhóm ngành định học trước, theo điểm số sau. Gia đình để con chọn theo bạn bè hay theo lớp được tiếng là tốt thường chỉ thấy hậu quả vào lớp 12, khi tổ hợp của ngành con muốn học đòi một môn con chưa từng học.

Chọn môn lớp 10 là chọn trước tổ hợp xét tuyển đại học

Theo phương án thi tốt nghiệp THPT áp dụng từ năm 2025, thí sinh thi bắt buộc Toán, Ngữ văn và chọn thêm 2 môn trong số các môn đã học ở lớp 12: Ngoại ngữ, Lịch sử, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ. Môn không học ở THPT thì không được chọn để thi. Hệ quả rất cụ thể: học sinh không chọn Hóa học từ lớp 10 sẽ không có điểm thi Hóa, và các tổ hợp có Hóa như A00 (Toán, Lý, Hóa) hay B00 (Toán, Hóa, Sinh) coi như đóng lại.

Xét học bạ cũng vậy. Trường đại học lấy điểm các môn trong tổ hợp qua những năm THPT, môn không học thì không có điểm để tính. Quyết định đưa ra ở tuổi 15 vì thế chặn hoặc giữ đường vào cả một nhóm ngành ba năm sau, trước cả khi học sinh biết điểm chuẩn năm đó là bao nhiêu.

"Đại học không bắt đầu từ lớp 12, nó bắt đầu từ những lựa chọn của bạn hôm nay."

ThS Trần Nguyên Quyết, khóa Hướng nghiệp thực chiến

Môn bắt buộc, môn lựa chọn và chuyên đề theo Chương trình 2018

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, được sửa đổi bởi Thông tư 13/2022/TT-BGDĐT, chia việc học ở THPT thành các phần rõ ràng. Phần bắt buộc gồm Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, cùng Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và nội dung giáo dục của địa phương. Lịch sử thành môn bắt buộc từ lần sửa đổi năm 2022.

Phần lựa chọn gồm 9 môn: Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc, Mĩ thuật. Học sinh chọn 4. Mỗi năm học sinh chọn thêm 3 cụm chuyên đề học tập của 3 môn để học sâu, thiên về thực hành và định hướng nghề.

Trên giấy, chọn 4 trong 9 môn cho ra 126 cách ghép. Trên thực tế, mỗi trường chỉ mở một số nhóm, tùy số giáo viên và phòng học, nên học sinh chọn trong danh sách nhà trường đưa ra. Phụ huynh nên hỏi danh sách nhóm môn của từng trường ngay từ lúc con đặt nguyện vọng thi lớp 10, vì trường không mở nhóm con cần thì đỗ vào cũng phải học nhóm khác.

Học sinh chọn giáo dục thường xuyên cấp THPT cũng chọn 4 môn, từ danh sách Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học, Công nghệ, bên cạnh 3 môn bắt buộc Ngữ văn, Toán, Lịch sử. Bằng tốt nghiệp hệ này dùng được để xét tuyển đại học, nên cách tính trong bài áp dụng cho cả hai hệ. Các con đường khác sau THCS được phân tích ở bài học xong lớp 9 nên học gì.

Tám nhóm môn thường gặp giữ được những tổ hợp nào

Các trường THPT thường ghép 4 môn lựa chọn thành những nhóm cố định. Bảng sau liệt kê 8 cách ghép phổ biến được tổng hợp trong khóa Hướng nghiệp thực chiến; trường của con có thể đặt tên hoặc ghép khác. Cột giữa chỉ ghi các tổ hợp truyền thống mà nhóm đó giữ được. Tổ hợp D01 (Toán, Văn, Anh) dùng toàn môn bắt buộc nên nhóm nào cũng giữ được.

Mã tổ hợp trong bảng: A00 là Toán, Lý, Hóa; A01 là Toán, Lý, Anh; B00 là Toán, Hóa, Sinh; B08 là Toán, Sinh, Anh; D07 là Toán, Hóa, Anh; C00 là Văn, Sử, Địa; C04 là Toán, Văn, Địa. Từ năm 2025 nhiều trường thêm tổ hợp có Tin học, Công nghệ hoặc Giáo dục kinh tế và pháp luật, mỗi trường một kiểu, nên phải tra đề án tuyển sinh của trường cụ thể.

Bốn môn lựa chọn chỉ giữ cửa; đi qua cửa nào còn tùy 2 môn con chọn thi tốt nghiệp. Học sinh nhóm 1 muốn xét A00 phải thi Lý và Hóa, muốn xét A01 phải thi Lý và tiếng Anh, không thể có cả hai bộ điểm trong cùng một kỳ thi. Với xét học bạ thì khác, điểm cả 4 môn lựa chọn đều có sẵn, nên nhóm giữ nhiều tổ hợp vẫn có lợi.

Đi ngược từ ngành mục tiêu về nhóm môn

Cách chọn ít rủi ro nhất là bắt đầu từ ngành, không bắt đầu từ môn. Năm bước sau làm được trong một buổi tối, trước hạn nộp đơn chọn môn:

1. Khoanh 2 đến 3 nhóm ngành con đang nghiêng về. Chưa có thì làm trắc nghiệm sở thích nghề nghiệp trước.
2. Mở đề án tuyển sinh năm gần nhất của 3 đến 5 trường có các ngành đó, ghi lại tổ hợp xét tuyển.
3. Tìm môn xuất hiện nhiều nhất trong các tổ hợp. Đó là môn phải có trong 4 môn lựa chọn.
4. Đối chiếu với danh sách nhóm môn của trường THPT, giữ lại các nhóm có đủ những môn ấy.
5. Lúc này mới xét đến sức học: trong các nhóm còn lại, chọn nhóm con học tốt và học được lâu.

Học sinh muốn theo y dược sẽ gặp B00 (Toán, Hóa, Sinh) ở phần lớn đề án, nên cần cả Hóa và Sinh, tức nhóm 1 hoặc nhóm 5. Học sinh muốn theo công nghệ thông tin sẽ gặp A00 và A01, nên cần Vật lí, có thêm Hóa thì giữ được nhiều trường hơn, tức nhóm 1, 2 hoặc 4.

Toán và Ngữ văn luôn có trong tay. Quy chế tuyển sinh sửa đổi năm 2025 yêu cầu mỗi tổ hợp xét tuyển có ít nhất 3 môn phù hợp với ngành, trong đó phải có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không dưới 25%. Bài các phương thức xét tuyển đại học giải thích tổ hợp được dùng ra sao ở từng phương thức.

Đổi nhóm môn giữa chừng khó hơn nhiều gia đình nghĩ

Theo hướng dẫn nhiệm vụ năm học được báo chí đưa tin tháng 8/2026, Bộ GD&ĐT yêu cầu trường THPT tư vấn đầy đủ về môn lựa chọn trước khi học sinh vào lớp 10 và tạo điều kiện khi học sinh muốn đổi môn. Đổi được hay không còn tùy lớp của nhóm mới còn chỗ và thời khóa biểu của trường.

Cái khó thật nằm ở kiến thức. Học sinh đổi sang Hóa vào giữa lớp 11 phải tự học bù phần Hóa lớp 10 trong khi vẫn theo kịp chương trình mới, và điểm học bạ môn đó ở các kỳ đã qua để trống. Đổi trong học kỳ I lớp 10 nhẹ hơn nhiều. Nếu thấy con chọn nhầm, gia đình nên quyết sớm thay vì chờ đến cuối năm.

Ba sai lầm khi chọn theo bạn bè, theo lớp được tiếng, theo môn dễ

Sai lầm thứ nhất là chọn theo nhóm bạn thân. Học cùng bạn dễ chịu trong ba năm, nhưng tổ hợp xét tuyển quyết định ngành con học và nghề con làm về sau. Bạn thân hợp với nhóm Lý, Hóa không có nghĩa con cũng hợp.

Sai lầm thứ hai là chọn theo lớp được tiếng là tốt: lớp chọn, lớp có giáo viên chủ nhiệm giỏi, lớp ít học sinh. Lớp tốt mà nhóm môn không khớp ngành định học vẫn là lựa chọn sai. Cố vào lớp chọn khi sức học không theo nổi còn làm học bạ xấu đi.

Sai lầm thứ ba là chọn môn dễ lấy điểm để học bạ đẹp. Điểm cao ở môn không nằm trong tổ hợp của ngành mục tiêu không dùng được khi xét tuyển. Một môn khó hơn nhưng nằm trong tổ hợp vẫn đáng chọn hơn.

Cả ba sai lầm có chung một gốc: chọn môn khi chưa biết mình hướng về nhóm ngành nào. Lý do này khiến việc hiểu bản thân, vốn được coi là chuyện của lớp 12, cần làm từ lớp 9. Bài hướng nghiệp là gì trình bày thứ tự các việc đó. Một học sinh lớp 9 đã khoanh được 2 nhóm ngành sẽ chọn môn lớp 10 trong mười phút, còn học sinh chưa khoanh được sẽ chọn theo người ngồi bàn bên.