Kết hợp Holland và MBTI để chọn nghề: cách làm và ví dụ

Kết hợp Holland và MBTI theo một nguyên tắc: dùng mã Holland để chọn lĩnh vực, ngành học; dùng mã MBTI để chọn vị trí và môi trường làm việc trong lĩnh vực đó. Làm theo ba bước: lấy hai nhóm Holland cao nhất, xác định bốn chữ cái MBTI, rồi tìm những nghề mà sở thích và cách làm việc không mâu thuẫn nhau. Mỗi kết quả riêng lẻ chỉ cho thấy một nửa; ghép lại mới thành một chân dung nghề nghiệp đủ dùng.

Holland chọn ngành, MBTI chọn vị trí

Hai bài trắc nghiệm đo hai thứ khác nhau. Holland đo sở thích: người làm bài thích làm việc với máy móc, với ý tưởng, với con người hay với số liệu. MBTI đo tính cách: người đó lấy năng lượng từ đâu, ra quyết định thế nào, thích kế hoạch hay thích ứng biến.

Chọn nghề chỉ bằng một kết quả dễ rơi vào một trong hai trạng thái. Thích việc nhưng làm không nổi, khi sở thích hợp mà cách làm việc của nghề đi ngược tính cách. Hoặc giỏi việc nhưng không vui, khi tính cách hợp mà nội dung công việc không phải điều mình thích. Ví dụ quen thuộc là học sinh có kết quả Holland nghiêng về Nghệ thuật nhưng tính cách MBTI rất logic, kỷ luật. Nếu chỉ nhìn Holland, người đó có thể chọn một nghề sáng tạo tự do và thấy bức bối vì thiếu cấu trúc; nếu chỉ nhìn MBTI, người đó có thể chọn kế toán và thấy chán.

Có thể hình dung MBTI là đôi giày, còn Holland là con đường. Đôi giày nói về cách mình bước: nhanh hay chậm, cần chắc chắn hay cần thoải mái. Con đường nói về nơi mình đi tới: văn phòng bằng phẳng, xưởng sản xuất hay vùng sáng tạo nhiều khúc quanh. Chọn nghề tốt là chọn con đường hợp với đôi giày mình đang mang.

Ba bước ghép hai kết quả

Bước một, xác định hai nhóm Holland cao nhất, ví dụ S (Xã hội) và E (Quản lý). Hai nhóm này khoanh ra lĩnh vực: giáo dục, nhân sự, dịch vụ, kinh doanh có yếu tố con người.

Bước hai, xác định bốn chữ cái MBTI, ví dụ ENFJ. Bốn chữ này cho biết người đó thích làm việc nhóm hay độc lập, thích chiến lược tổng thể hay chi tiết thực tế, ra quyết định bằng lý lẽ hay bằng sự đồng cảm.

Bước ba, đối chiếu. Nhóm Holland chọn lĩnh vực, MBTI chọn vị trí trong lĩnh vực đó. Với tổ hợp S, E và ENFJ, những vị trí như đào tạo nội bộ, quản lý nhân sự, giảng dạy, điều phối dự án cộng đồng thường khớp cả hai phía.

“Quy tắc vàng ở đây là: Holland giúp bạn chọn 'Ngành', còn MBTI giúp bạn chọn 'Vị trí'. Cùng một ngành Kế toán, người hướng nội sẽ làm nghiệp vụ, người hướng ngoại sẽ làm tư vấn tài chính.”

ThS Trần Nguyên Quyết, khóa Hướng nghiệp thực chiến

Sáu tổ hợp thường gặp và nghề gợi ý

Bảng sau gồm sáu tổ hợp hay gặp, mỗi tổ hợp gồm một nhóm Holland và một nhóm MBTI ăn khớp với nhau. Đây là ví dụ để hiểu cách ghép, không phải danh sách để dò tên mình.

Điểm chung của sáu tổ hợp là hai kết quả cùng kéo về một hướng. Nhóm C vốn thích quy trình, gặp tính kỷ luật của ISTJ thành người giữ sự chính xác cho cả tổ chức. Nhóm A vốn bay bổng, gặp tính thực tế của ISFP thành người làm ra sản phẩm chạm được vào cảm xúc của khách hàng.

Cùng một ngành, hai tính cách làm hai việc khác nhau

Đây là chỗ MBTI có giá trị nhất: nó giúp học sinh không gạch bỏ một ngành chỉ vì hình dung sai về công việc trong ngành.

Ngành Y thuộc vùng của nhóm Nghiên cứu. Một người hướng ngoại học Y thường thấy hứng thú với khám chữa bệnh lâm sàng, nơi mỗi ngày gặp nhiều bệnh nhân và người nhà. Một người hướng nội học Y lại thường hợp với xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hay nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Cả hai đều là bác sĩ giỏi, ở hai vị trí khác nhau.

Ngành Kế toán thuộc vùng của nhóm Nghiệp vụ. Người hướng nội, cẩn thận hợp với kế toán nghiệp vụ, kiểm soát nội bộ. Người hướng ngoại, thích trò chuyện hợp với tư vấn tài chính, tư vấn thuế cho doanh nghiệp. Ngành nhóm Xã hội cũng vậy: hai người cùng thích giúp đỡ người khác, một người ENFJ thích dẫn dắt đám đông và đứng lớp, một người ISFJ thích hỗ trợ tận tình từng người ở phía sau, như chăm sóc học viên hay điều dưỡng.

Khi kết quả không giống ví dụ nào

Rất nhiều học sinh có tổ hợp không nằm trong sáu ví dụ trên, hoặc có hai kết quả tưởng như ngược nhau. Điều đó không có nghĩa là trắc nghiệm sai hay người làm bài "khó chọn nghề". Một người INFP vẫn có thể làm kinh doanh, và thường làm theo cách riêng: bán hàng tử tế, thấu cảm, xây quan hệ lâu dài với khách. Tổ hợp lạ đôi khi là dấu hiệu của một ngách nghề hợp riêng với người đó.

Trong trường hợp này, nên quay lại câu hỏi gốc: việc mình muốn làm là gì (Holland) và cách mình vận hành là gì (MBTI), rồi tìm điểm giao thoa thay vì ép mình vào một khuôn có sẵn. Kết quả cũng cần được đặt cạnh điều kiện thực tế của gia đình và nhu cầu thị trường, như công thức bốn vòng tròn ở bài Cách chọn ngành phù hợp với bản thân.

Kết quả trắc nghiệm không dán nhãn một người

Hai bài trắc nghiệm là tấm gương phản chiếu ở một thời điểm, không phải bản mô tả cố định. Con người phát triển thêm những kỹ năng không nằm trong nhóm tính cách của mình: một người hướng nội vẫn học được cách thuyết trình, một người linh hoạt vẫn học được cách giữ hạn chót.

Cách kiểm chứng tốt nhất cho mọi kết quả ghép là thử thật: một kỳ thực tập ngắn, một dự án câu lạc bộ, một buổi theo chân người làm nghề trong một ngày. Sau trải nghiệm, nếu thấy mình hào hứng muốn làm tiếp, tổ hợp đó đáng tin. Nếu thấy mệt và muốn rời đi, đó là dữ liệu còn giá trị hơn mọi bảng gợi ý. Học sinh chưa làm trắc nghiệm có thể bắt đầu ở trang Trắc nghiệm, và đọc lại bài trụ Hiểu bản thân trước khi chọn ngành để thấy hai kết quả này nằm ở đâu trong bốn yếu tố cần biết về mình.